Akdeniz Üniversitesi öğretim üyesi ve ekibinden temel astrofiziğe 80 yıl sonra gelen düzeltme

Akdeniz Üniversitesi Uzay Fiziği Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zeki Eker ve ekibi astrofizikçilerin 80 yıldır çözemediği bilimsel problemi çözdü. Çalışma ile yıldızların parlaklığı ve sıcaklığı daha doğru ölçülebilecek.

BİLİM VE TEKNOLOJİ 09.04.2021, 10:13
Akdeniz Üniversitesi öğretim üyesi ve ekibinden temel astrofiziğe 80 yıl sonra gelen düzeltme

Akdeniz Üniversitesi Uzay Fiziği Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zeki Eker ve ekibi astrofizikçilerin 80 yıldır çözemediği bilimsel problemi çözdü. Çalışma ile yıldızların parlaklığı ve sıcaklığı daha doğru ölçülebilecek.

Akdeniz Üniversitesi Fen Fakültesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü Uzay Fiziği Ana Bilim Dalı Öğretim Üyeleri Prof. Dr. Zeki Eker ve Prof. Dr. Volkan Bakış ile Çanakkale 18 Mart ve İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyeleri Prof. Dr. Faruk Soydugan ve Prof. Dr. Selçuk Bilir, 80 yıldır dünya astrofizikçilerinin çözemediği bilimsel problemi çözdü. Prof. Dr. Zeki Eker, iki yüz yıllık köklü geçmişi olan uluslararası “Monthly Notices of the Royal Astronomical Society” dergisinde yayınlanan makale ile onlarca yıldır süren yıldız parlaklıkları ile ilgili yanlış kavramları ortaya koydu. Yıldız sıcaklıkları ve ışınım güçlerinin daha hatasız ölçülmesinin önünü açan makale, NASA ADS veri tabanında da yayımlandı.

“Temeli sarsan değişiklik”

Prof. Dr. Zeki Eker, “Bu makale astrofiziğin temel bilgilerinde karmaşaya sebebiyet veren bir problemi çözmüştür. Bu yüzden önemlidir. Bu önem de şöyle anlaşılabilir. Astrofiziği veya genel anlamda bilimi inşaatı bitmemiş bir gökdelene benzetirsek, son zamanlarda medyayı sallayan gravitasyonel dalgaların tespiti, bir karadeliğin fotoğrafının çekilmesi, nötron yıldızlarının keşfi gibi keşifler aslında bu gökdelene bir kat daha ilave etmek gibidir. Oysa bu gökdelenin temellerinde bir hata var ise, bu hatanın düzeltilmesi o gökdelene bir kat daha eklemekten çok daha önemlidir” diye konuştu.

“Parlaklığı filtre ile tespit ediliyor”

Çalışma hakkında bilgi veren Prof. Dr. Zeki Eker, “Yıldız parlaklıklarının göze görünen ölçüsü kadir değeri olarak bilinir. 19. yüzyılın sonlarında fotoğraf plaklarının teleskoplarda kullanılmasına başlayıncaya kadar binlerce yıldan beri sadece bir çeşit parlaklık ölçüsü, görsel kadir vardı. Çok geçmeden fotoğrafların gözden farklı olduğu anlaşıldı. Bir yıldızın farklı farklı renklerde, hatta insan gözünün göremediği renklerde, ne kadar parlak olduğunu tespit etmek için, günümüzde artık çok sayıda filtre kullanılıyor. Filtreler, aslında yıldızların sıcaklıklarını, gerekli bazı bilgilerin de temin edilmesiyle nihayetinde yıldızların Watt olarak ışınım güçlerini tespit etmek için kullanılmaktadır. Bolometrik kadir 80 yıl önce yıldızın görülen, görülemeyen tüm ışınım gücünü temsil etmek için tanımlanmıştır. Ancak yıldızın gama-ışını, X-ışını, UV, görsel, kızılötesi, mikrodalga, radyo gibi farklı renklerini aynı anda görebilen teleskop olmadığı için bir yıldızın bolometrik kadirini gözlem ile tespit etmek mümkün değildir. O sadece ışınım gücü bilinirse hesaplanabilmektedir. Tüm renkleri temsil ettiği için de bugüne kadar ‘bir yıldızın bolometrik kadiri görsel kadirinden daha parlaktır’ düşüncesi hakimdi. Ve bu ibare makalelerde ve ders kitaplarında da yer alıyor. TÜBİTAK destekli 114R072 nolu projemiz bazı yıldızların bolometrik kadirlerinin görsel kadirlerinden daha sönük olduğunu ortaya koymuştur. Ekibimizin bu çalışması artık ders kitaplarını, öğreten ve araştıran beyinleri 80 yıldır öğretilen dogma haline gelmiş bilgilerden kurtarma zamanının geldiğini ifade etmektedir” ifadelerini kullandı.

Türbedeki gizemi de çözmüştü

Prof. Dr. Zeki Eker, 2011 yılında da UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesinde yer alan Siirt’in Tillo ilçesindeki İsmail Fakirullah Hazretleri Türbesi’nin ‘ışık düzeneğinin’ gizemini çözmüştü. Her yıl gece ve gündüzün eşit olduğu 21 Mart ve 23 Eylül sabahlarında ışığın türbede yer alan İsmail Fakirullah’ın sandukasının başucuna düşmesini sağlayan optik düzenek, 1960’lı yıllarda yapılan restorasyonda bozulmuştu. Prof. Dr. Zeki Eker, 2011 yılında Antalya’da TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi Müdürlüğü görevini yürüttüğü süreçte optik düzeneği yeniden eski haline getirmişti.
Yorumlar (0)
Günün Anketi Tümü
Bugün seçim olsa kime oy verirsiniz?
Bugün seçim olsa kime oy verirsiniz?
15
hafif yağmur
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 33 71
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Alanyaspor 34 52
6. Gaziantep FK 33 51
7. Hatayspor 33 50
8. Sivasspor 33 50
9. Karagümrük 33 49
10. Göztepe 34 46
11. Antalyaspor 34 42
12. Konyaspor 33 41
13. Rizespor 33 39
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 34 37
17. Kayserispor 33 34
18. Başakşehir 33 33
19. Erzurumspor 34 31
20. Gençlerbirliği 33 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 30 58
4. İstanbulspor 31 57
5. Altay 30 54
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Tuzlaspor 31 47
9. Ümraniye 30 44
10. Bursaspor 30 43
11. Bandırmaspor 30 39
12. Boluspor 30 35
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 30 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 30 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 32 66
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 31 70
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 31 64
5. Real Betis 31 48
6. Real Sociedad 31 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 31 38
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Osasuna 31 37
13. Cádiz 31 36
14. Valencia 31 35
15. Getafe 30 30
16. Deportivo Alaves 31 27
17. Huesca 31 27
18. Real Valladolid 30 27
19. Elche 31 26
20. Eibar 31 23
Namaz Vakti 19 Nisan 2021
İmsak 04:29
Güneş 06:00
Öğle 12:53
İkindi 16:37
Akşam 19:36
Yatsı 21:01
Günün Karikatürü Tümü